Het grote niets

Verlies doet pijn. Het overkomt iedereen, meestal op onverwachte momenten. Het toont zich in allerlei vormen; een ontslag, een scheiding, een gebrekkige gezondheid en - misschien wel de ergste - het overlijden van een geliefde. Een faillissement en een afgeblazen huwelijk deden mij veel verdriet. Zojuist kwam mijn zoontje huilend thuis, hij had voor de zoveelste keer verloren met voetbal op het schoolplein, en zo heeft iedereen zijn grote en kleine treurmomenten. Verlies brengt rouw en iedereen rouwt op zijn eigen unieke manier. Fases van ontkenning kunnen worden gevolgd of afgewisseld door een reeks sterke emoties van woede, verzet, lethargie, intense droefenis maar ook spanning, stress en depressie.

De technische verhandeling over de werking van spanning en stress is interessant; het gaat al snel over het vecht/vlucht principe dat in onze hersenen wordt getriggerd en over de stoffen die wij daarbij aanmaken. Om er daadwerkelijk achter te komen waarom verlies spanning oproept is de uitspraak van psychiater Robin Skynner misschien boeiender; ‘Zij die bang zijn voor de dood, zijn ook bang ten volle te leven; dus zij zijn uit eigen verkiezing al halfdood’.

De totale kwetsbaarheid in mij die buiten elke interpretatie om volkomen zichzelf is verschijnt elk ogenblik. Vaak draaien we weg van de beleving door zoveel mogelijk te doen; poetsen, boenen, werken, voor andere klaar staan en ander soorten van ploeteren, te zorgen voor kortstondige momenten van bevrediging door ons op te vullen met eten, drank, tv, internet, seks of drugs of door ons leven uit te pluizen, te analyseren en psychologiseren. Ik ken ze allemaal … door en door.

Iedereen heeft zijn eigen verhalen maar op het moment dat een ander zich herkend in jouw verhaal dan is het ook van hem. Een verhaal brengt ons in verbinding en toch is het verhaal maar een verhaal. Ik ben vaak voorbij gegaan aan mijn beleving op het moment dat ik onderdeel uitmaakte van een verhaal in wording. Het onderstaande verhaal is dan ook zeer herkenbaar voor mij;

Lao Tzu's grootste discipel Chuang Tzu was op het pad naar de Waarheid en bracht al tijden iedere dag verslag uit van zijn ervaringen. Lao Tzu besteedde nooit enige aandacht aan wat hij zei. Zijn gezicht sprak altijd boekdelen: ‘Verknoei mijn tijd niet, ga weg en begin opnieuw met meditatie’.

Op een dag kwam Chuang Tzu niet opdagen. Hij zat sinds de vroege ochtend onder een boom. Lao Tzu zocht hem op en zag dat er wat gaande was. Er gebeurde iets en wel voor de eerste keer. Hij schudde het lichaam van Chuang Tzu door elkaar en zei: ‘Aha! Houd je mond erover ... Nu is het niet meer nodig iedere dag te komen om me al die onzin te beschrijven. Er hoeft niets meer gezegd te worden’.

Ik heb vaak koudwatervrees gehad waardoor ik een angstige, aarzelende, voet-van-het-gas-en-op-de-rem houding aannam om op een of andere ingewikkelde manier een poging te doen de tijd tegen te houden of juist te versnellen. Het leven is eigenlijk een voortdurend afscheid nemen van het verleden, van datgene wat zojuist gebeurd is. Soms wilde ik vooral blijven ‘hangen’ in een ervaring; geluk en vreugde zijn immers toch het ultieme. En meer dan eens wilde ik ontsnappen aan de werkelijkheid; ik had namelijk niet ingetekend op een leven alleen of werkloos te zijn. Bij verlies heb ik vooral geleerd om niet bij de pakken neer te gaan zitten maar om aan de slag te gaan. Om te verwerken zodat ik iets een plekje kon geven waardoor ik er uiteindelijk overheen was gekomen. Herkenbaar? Nu weet ik dat alle vragen die met hoe beginnen een manier of een methode inhouden. Daar is niets mis mee maar ik kan alleen datgene wat zich in mij manifesteert onderzoeken als ik niet weet wat het resultaat is. Zien dat er niets te bereiken valt is eigenlijk pure (zelf)realisatie. Dus in plaats van mij af te vragen wat kan ik doen besef ik mij nu dat ik niets kan doen of wil doen. De realisatie is er al. Er is helderheid.

Volgens veel mensen zit gevoel van binnen. En dat klopt, je lijf is de sleutel die je bij je gevoel en wellicht de onderliggende emotie brengt. Het uit zich door lichaamssensaties en –signalen af te geven. Je lijf is altijd in het ‘hier en nu’ en communiceert continu met je terwijl je met je hoofd altijd in het verleden of de toekomst bent; ‘Och, ben ik gisteren aardappels vergeten te kopen. Straks als ik klaar ben met werken kom ik nog langs de supermarkt, neem ik even een zakje mee’. De ‘lijftaal’ is voor iedereen waarneembaar maar het vraagt afstemming; het presenteert zich door prikkelingen, tintelingen, samentrekkingen, expansies, ruimte, leegte, warmte, kou, en dergelijke. Met je aandacht bij de lichaamssensaties blijven en het spoor daarvan volgen noemen we ‘body tracking’. Soms schrikt het af omdat de samentrekking of kramp in je lijf verergerd en het gevoel dat naar bovenkomt heftiger wordt. Sommigen haken af omdat ze denken het gevoel niet te kunnen hanteren en drukken het min of meer weg of dissociëren. Anderen daarentegen drukken het gevoel juist volledig uit; de emotie gaat met hen aan de haal. De bekende uitlaatklep, denk bijvoorbeeld aan een voetbalhooligan die zijn agressie botviert op een ME-er.

Als je leert te vertrouwen op het gevoel dat zich aandient en je volgt het spoor dan merk je dat het lichaam vanuit zichzelf zal aangeven wat goed voor je is; rusten, praten, omhelzen, terugtrekken, samenwerken, lachen, pijn voelen, schreeuwen, huilen, et cetera. Op deze manier transformeer je gevoel en ontstaat er ruimte voor je daadwerkelijke behoeften en wensen.

Toen ik achttien was zei een vriend van mij; ‘Ernst, ik wil leven. Ik wil alles meemaken. De vette, gave dingen maar ook de shit. Als het maar binnenkomt’. Ik keek hem toen met grote, verbaasde ogen aan en het enige wat ik toen kon uitbrengen was; ‘Oké …’ Nu snap ik hem, door niet stil te staan bij gevoelens die zich in mij manifesteerde heb ik mijzelf lang ingekapseld waardoor alle levenssappen uit mij stroomden. En misschien deed ik dat omdat ik diep van binnen wist dat ik elk moment stierf, en dus elk moment verlies leed. Dat besef, die confrontatie met de leegte, de eenzaamheid, het grote niets, durven velen niet aan. En toch, om Osho nog eens aan te halen; ‘Volledig leven is volledig sterven. Er is in dat opzicht geen tijd te verliezen’.

Toch maar vol erin ... (?)