Spanning doet leven! De werking van spanning en stress

Iedereen heeft wel eens last van stress. Het ontstaat uit een teveel aan spanning, oftewel overspanning. Meestal ervaren we stress in het lijf. Gezegdes van vroeger herinneren ons daaraan; ‘knikkende knieën’ staan voor angst en de bekende ‘knoop in de maag’ geeft meestal aan dat we iets spannend vinden. Om in contact te komen met dergelijke onderliggende emoties en om de daaraan gekoppelde stress hanteerbaar te maken is lichaamsbewustzijn nodig. Daarover straks meer.

Tijdens onze opvoeding hebben diverse mensen ons vanuit goede intenties volgestopt met allerlei normen en waarden, lessen, theorieën, regels en concepten. Doordat we als mens het vermogen hebben om te analyseren hebben we datgene wat wij als waardevol zagen tot ons genomen en vermengd met onze dromen, behoeften en wensen. Zo is ons referentiekader ontstaan, oftewel, ‘de wereld volgens …’. Elke gebeurtenis die wij in ons leven tegenkomen toetsen wij aan deze simpele weergave van onszelf en de wereld. Op het moment dat er een match is dan voelen we ons op ons gemak. Er is namelijk herkenning en we weten hoe we op de desbetreffende situatie kunnen inspelen; zelfs op lastige of negatieve situaties. Het geeft voldoening en een bepaalde mate van rust en vertrouwen.

Wij mensen gaan (on)bewust vaak op zoek naar een bepaalde mate van controle over ons leven. Daarnaast willen we de wereld om ons heen graag begrijpen. Soms hebben we kort het gevoel dat we volledig grip hebben op ons leven en dat we ons bestaan in de wereld snappen maar dan gebeurt er weer iets kleins en dan ontstaat er een disbalans. Situaties die niet helemaal voldoen aan de ‘perfecte’ plaatjes in ons hoofd zorgen hiervoor. Als we de mismatch waarnemen dan worden we hierop attent gemaakt door spanning. De spanning geeft ons dus feedback. Het kan al gaan om simpele alledaagse dingen; je komt bijvoorbeeld thuis en er ligt nog steeds strijkgoed op het bed. Volgens jou zou deze berg ongestreken kleding allang netjes in de kast moeten hangen en het is geen voorbeeld van opgeruimdheid. Toch stel je het strijken even uit omdat je simpelweg geen zin hebt. Op het moment dat het volgens jou echt niet meer kan dan ervaar je wederom spanning. Deze brengt je nu in beweging en zorgt ervoor dat je overgaat tot actie; je werkt de strijk weg en jouw plaatje (zowel je zelfbeeld als je wereldbeeld) klopt weer. Kortom, spanning hebben we nodig om actief te worden en om ons staande te houden in de wereld. Vaak niks mis mee en dus hoogst noodzakelijk!

Een prettige manier van leven vraagt een goede afstemming tussen lichaam en geest. Een dergelijke harmonie wordt gestuurd door onze hersenen. Alle informatie die via onze zintuigen binnenkomt wordt door onze hersenen verwerkt. Dit wonderbaarlijke en complexe instrument zorgt ervoor dat we de wereld om ons heen beleven, dat we situaties inschatten en dat we hierop passend actie ondernemen. Is er echter geen sprake van harmonie en/of juiste afstemming dan krijgen we teveel feedback te verwerken. Zo ontstaat overspanning, met als gevolg stress.

Stress is een lichamelijke reactie van een over-geactiveerd zenuwsysteem ontstaan door een niet te stoppen stroom van prikkels en impulsen uit onze omgeving, gekoppeld aan de reeds bestaande overactivering van het zenuwsysteem uit het verleden. Deze overactivering heeft direct te maken met de werking van onze hersenen. Het oudste en diepst liggende deel van ons brein, de hersenstam (ook wel het reptielenbrein genoemd) bestuurt onze meest basale biologische functies, zoals ademhalen, eten, drinken, slapen, paren en dergelijke maar fungeert ook als waarschuwingsmechanisme. Het reptielenbrein signaleert dreiging en vanuit dit signaal ontstaat angst, een van onze basisemoties. Doordat we angst ervaren realiseren wij ons dat we wellicht moeten vrezen voor ons leven en via een uitstroom van hormonen worden onze instinctieve reacties aangezet. Ons lichaam komt in een staat van opperste paraatheid en kiest dan uit twee mogelijkheden: vechten of vluchten. De enige juiste respons op een levensbedreigende situatie.

Natuurlijk zijn er genoeg situaties te bedenken waarbij vechten of vluchten toepasselijk zijn. Gelukkig besluit je te vluchten uit een brandend huis of is het begrijpelijk dat je iemand een por wilt geven als je wordt aangevallen. Om in een dergelijke paraatheid te komen versnelt de hartslag, verhoogt de bloeddruk en wordt er meer bloedsuiker aangemaakt. De vrijgekomen glucose zorg voor een extra toevoer van energie naar de hersenen en de spieren. Om over voldoende energie te kunnen beschikken worden tegelijkertijd andere systemen uitgeschakeld, zoals het immuunsysteem en het voortplantingssysteem. De vrijgekomen adrenaline pompt het lichaam op tot opperste actiebereidheid om zich te beschermen en te kunnen overleven. De focus ligt nu volledig op de externe dreiging.

Angst heeft dus een belangrijke functie, zeker in het verre verleden van de mensheid. Het nut van angst is voor de moderne mens echter beperkt. De wereld van de moderne mens vraagt zelden om een vecht- of vluchtreactie. Onze welvaart heeft er voor gezorgd dat we de strijd om te overleven niet meer dagelijks hoeven te voeren. In meer dan 90% van de situaties is vechten of vluchten een ongegronde reactie. En toch regeert de angst en zijn wij vaak aan het overleven in plaats van leven.

Aanhoudende stress is het gevolg van een combinatie van hoge hersenactiviteit, een uitgeschakeld immuun- en geslachtssysteem en de aanwezigheid van een hoge concentratie van hormonen in het lijf. Het gevolg is een reeks van klachten zoals gespannenheid, slapeloosheid, hoge bloeddruk, onrustgevoelens, depressie, geen behoefte aan seks, cholesterolproblemen, soms zelfs groeistoornissen, met eventueel een burn-out als eindstation. Ons immuun- en geslachtssysteem en de daaraan verbonden organen worden beschadigd door de stresshormonen die door ons lichaam worden gepompt. Dat is niet wenselijk, en daarom is het noodzakelijk om de cyclus van op- en afbouwende spanning te reguleren.

Spanning (c.q. actie) en ontspanning (c.q. rust) wisselen elkaar continu af binnen een bepaalde bandbreedte, en deze is voor iedereen anders. In periodes van overmatige spanning treedt deze golfbeweging buiten de bandbreedte en ervaren we stress. Het is daarom noodzakelijk dergelijke stressvolle periodes, waarin wij dus veel schade kunnen oplopen, worden opgevolgd door periodes van ontspannen, ontladen en/of opladen. In die periodes kan het over-geactiveerde zenuwsysteem tot rust komen en kunnen wij de noodzakelijke herstelwerkzaamheden op het overvraagde lichaam uitvoeren. Voor de moderne mens is het moeilijk om genoeg tijd en ruimte te reserveren om zich te ontdoen van stress. Daarnaast hebben velen simpelweg de juiste technieken en methodes niet bij de hand waardoor we de spanning van gisteren weer meenemen naar de dag van vandaag.

Zoals eerder gezegd ontstaat spanning wanneer de wereld om ons heen niet overeenkomt met ons referentiekader. Deze feedback kan een aanzet zijn om te veranderen. Als de spanning genoeg oploopt dan wordt de noodzaak tot verandering vanzelf groter. Vooral bij grote veranderingen steekt onzekerheid de kop op, meestal veroorzaakt door angst. Ons dilemma is dat we op sommige gebieden zeker willen veranderen maar door de angst voor onzekerheid neigen we weer naar vechten of vluchten. Dit geeft een machteloos gevoel en we komen wederom in een vicieuze cirkel terecht. Onze overlevingsdrang is een groot geschenk, maar niet als overleven een staat van zijn wordt.

Stress aanpakken begint met het inzicht dat de huidige benadering gewoonweg niet werkt. Het brengt meer problemen dan oplossingen. Bij het ontwikkelen van (lichaams)bewustzijn ligt de sleutel om gezond en met de (voor jouw) juiste richting door het leven te gaan. Beoefening en training van bewustzijn maakt namelijk wakker! Gewoonweg zien, voelen en ervaren dat je grotendeels overleeft maar dat ook een deel van je nog altijd SPRINGLEVEND is. En hoe prettig zou het voor je zijn als de nadruk vooral op leven ligt. Het lichaam is een prachtige ingang om dit te bewerkstelligen. Vierentwintig uur per dag geeft het lichaam signalen af en houdt het ons op de hoogte over onze staat van zijn; ons eigen ‘weerbericht’ dat ons vertelt hoe het met ons gaat.

B Present stress- en burn-outbevrijders leert je voorbij alle eisen, verwachtingen en normen van je omgeving af te stemmen op de taal van je lijf. Je gaat weer contact maken met de (altijd) aanwezige subtiele lichaamssignalen. Deze signalen ga je geleidelijk meer en meer bemerken en ervaren. In het begin kijk je soms raar tegen dit proces van bewustwording aan maar op den duur sta je hier onbevooroordeeld tegenover. Je hoeft hierdoor niet meer te vechten tegen of weg te vluchten voor de onderliggende gevoelens en emoties die aan de oppervlakte komen. Datgene wat er is mag er gewoon zijn. Ook het herstellen van de aandacht voor stilte is van levensbelang. Stilte is een basisbehoefte van ieder mens om voeling te houden met zichzelf en om antwoorden te krijgen op wezenlijke vragen in ons bestaan. Door stilte sta je letterlijk stil bij jezelf en word je uitgenodigd voor bezinning en reflectie. Zo krijgen ons aangetaste lichaam en geest de ruimte om te herstellen, en opent ons systeem zich voor de doorstroom van levensenergie.

#stress #spanning #overspanning #overactivering #zenuwsysteem #vechten #vluchten #reptielenbrein #disbalans #lichaamsbewustzijn #hormoonspiegel #adrenaline #immuunsysteem #hypofyse #cortisol #acth #hypothalamus #lymbischsysteen #emotionelebrugfunctie #ontlading #ontspanning #expansie #contractie #bpresent #scancoaching